Lichtplan maken voor uw woning of project
Een lichtplan is de tekening waarop staat welk licht er in een ruimte komt, waar het vandaan komt en waarom. Het is geen lijstje armaturen maar een plan dat begint bij hoe u een ruimte gebruikt: waar u leest, waar u eet, waar bezoek binnenkomt en waar de aandacht naartoe moet. Wie een lichtplan vroeg opstelt, voorkomt de meest voorkomende fout in een verbouwing, namelijk dat de bedrading al ligt voordat iemand heeft nagedacht over het licht. Op deze pagina leest u wat er in een lichtplan hoort, hoe u de lagen licht opbouwt, per ruimte kiest en op welk moment u er een lichtontwerper bij haalt. Quasar Holland maakt zelf geen installatietekeningen, maar denkt wel dagelijks mee met architecten en interieurontwerpers over de armaturen die uit zo’n plan volgen.
Wat een lichtplan precies is
Een lichtplan legt vast wat er per ruimte aan licht nodig is en hoe dat technisch wordt opgelost. In de basis bestaat het uit een plattegrond met de posities van de armaturen, de schakelingen en de groepen, de gewenste lichtsterkte en kleurtemperatuur per zone, en de ophangpunten met hun hoogte. Daarnaast staat er in wat er gedimd moet kunnen worden en hoe. Dat laatste wordt vaak onderschat, want dimmen is het verschil tussen een ruimte die werkt om acht uur ’s ochtends en dezelfde ruimte om acht uur ’s avonds. Een goed lichtplan houdt ook rekening met daglicht: een woonkamer met een raam op het zuiden vraagt een andere opbouw dan een ruimte met alleen noordlicht. Het verschil met een simpele armaturenlijst zit in de volgorde. Een lijst begint bij producten, een lichtplan begint bij gebruik en komt pas daarna bij producten uit. Dat scheelt geld en gedoe, want u ontdekt op papier dat er een extra ophangpunt nodig is in plaats van nadat het plafond is dichtgezet. Voor grotere projecten komt daar nog een laag bij, namelijk onderhoud en bereikbaarheid. Een armatuur in een vide van zeven meter hoog moet ooit schoongemaakt worden, en dat is een vraag die in de ontwerpfase thuishoort en niet bij de oplevering. Wie dat vooruit denkt, houdt bovendien ruimte over voor latere aanpassingen. Een extra loze leiding naar een wand of naar het plafond kost tijdens de bouw bijna niets, en geeft u jaren later de vrijheid om een armatuur te verplaatsen of toe te voegen zonder opnieuw te hakken.
De drie lagen licht in een lichtplan
Vrijwel elk goed lichtplan werkt met drie lagen, en het gaat mis zodra er één ontbreekt. De eerste laag is het algemene licht, dat een ruimte bruikbaar maakt en zorgt voor een basisniveau waarop u kunt lopen, opruimen en schoonmaken. Dat is zelden het mooiste licht, maar het moet er zijn. De tweede laag is functioneel licht: boven het aanrecht, boven de eettafel, naast de leesstoel, bij de spiegel. Dit licht is gericht en heeft een taak. De derde laag is sfeerlicht en accentlicht, dat een kunstwerk uitlicht, een wand laat oplopen of een armatuur zelf tot object maakt. Juist die derde laag bepaalt hoe een ruimte ’s avonds voelt. Wie alleen laag één aanlegt, krijgt een kantoorgevoel in een woonkamer. Wie alleen laag drie aanlegt, krijgt een ruimte waarin u niets kunt vinden. In een lichtplan geeft u per laag aan op welke groep en welke dimmer die zit, zodat u ze los kunt schakelen. Een woonkamer met drie gescheiden groepen voelt volwassener dan dezelfde ruimte met alles op één schakelaar, en dat kost bij de aanleg vrijwel niets extra. Indirect licht speelt hierin een eigen rol, omdat het de wanden en het plafond laat meedoen in plaats van alleen het vloervlak. Hoe u dat opbouwt, staat verder uitgewerkt op de pagina over indirecte verlichting. Let bij het verdelen van de lagen ook op de kleurtemperatuur. Als het algemene licht koeler is dan het sfeerlicht, valt dat meteen op zodra u dimt, en dan gaat de rust uit een ruimte. Houd de tinten binnen een woning daarom dicht bij elkaar.
Armaturen per lichtlaag
Per ruimte een lichtplan opbouwen
De opbouw verschilt sterk per ruimte, en dat is precies waarom een standaardoplossing zelden werkt. Boven een eettafel hangt het armatuur laag genoeg om de tafel te begrenzen en hoog genoeg om zicht op elkaar te houden, waarbij de breedte van het armatuur zich verhoudt tot de lengte van de tafel. In een keuken telt vooral de plek van het werkblad ten opzichte van de lichtbron, want licht in uw rug betekent werken in uw eigen schaduw. Een hal is een doorgangsruimte en verdient daarom licht dat de wanden aanzet in plaats van alleen de vloer. In een vide of een trapgat gaat het om de hele hoogte: een enkel armatuur laag ophangen laat de bovenste meters donker, terwijl een compositie of een cluster het licht over de volle hoogte verdeelt. Slaapkamers vragen om een lage avondstand en om bedieningsgemak vanaf het bed. In kantoren en horeca komen daar eisen bij rond gelijkmatigheid, verblinding en het gedrag van het licht bij lange gebruiksduur. Denk bij horeca en kantoren daarnaast aan het moment waarop de ruimte het drukst is, want dat bepaalt vaak welk lichtniveau als uitgangspunt geldt. Bij een restaurant is dat de avond, bij een kantoor juist het midden van de dag, en die twee vragen om een tegenovergestelde opbouw. Wat in al deze gevallen helpt, is per ruimte eerst opschrijven wat er gebeurt en pas daarna waar het licht komt. Ook de vloer telt mee, want een donkere houten vloer slikt licht op terwijl een lichte gietvloer het terugkaatst. Hieronder staat wat er minimaal in een lichtplan hoort te staan voordat u naar armaturen kijkt:
- Plattegrond met de functie van elke zone en de looproutes
- Plafondhoogte, ophangpunten en het gewicht dat het plafond kan dragen
- De drie lagen licht per ruimte, met de bijbehorende groepen
- Wat gedimd moet kunnen worden en op welke manier
- Kleurtemperatuur per zone, zodat het licht in huis samenhangt
- Inval van daglicht en de oriëntatie van de ramen
- Bereikbaarheid voor onderhoud, zeker bij hoge ruimtes
Wanneer u een lichtontwerper of lichtarchitect inschakelt
Voor een gemiddelde woonkamer komt u een heel eind met gezond verstand en een goede tekening. Er zijn drie situaties waarin het loont om een lichtontwerper of lichtarchitect in te schakelen. De eerste is hoogte: zodra een ruimte hoger is dan ongeveer vier meter, verandert alles aan de verhoudingen en aan de manier waarop licht zich verdeelt. De tweede is een bijzondere functie, zoals een restaurant, een hotellobby, een theater of een showroom, waar het licht meebepaalt hoe lang mensen blijven en hoe ze zich gedragen. De derde is een monumentaal of complex gebouw, waar u niet vrij bent in leidingwerk en ophangpunten. In die gevallen betaalt een lichtontwerper zich meestal terug, simpelweg omdat de fouten in zulke projecten duur zijn. Een verlichtingsplan dat achteraf moet worden aangepast betekent hakken, stucwerk en schilderwerk. Wat u zelf kunt doen, is het voorwerk goed aanleveren: plattegronden, doorsneden, plafondhoogtes, materiaalkeuzes en foto’s of referentiebeelden van de sfeer die u zoekt. Hoe concreter dat is, hoe sneller het advies bruikbaar wordt. Ook als u geen volledig ontwerptraject wilt, is verlichtingsadvies op onderdelen vaak al voldoende, bijvoorbeeld alleen voor de vide en de eetkamer. Quasar denkt in die fase graag mee vanuit de armaturen, samen met uw architect of interieurontwerper. Vraag bij een offerte altijd na wie de armaturen selecteert en wie de technische controle doet, want die twee rollen liggen niet altijd bij dezelfde partij. Als dat vooraf helder is, voorkomt u dat een keuze tussen wal en schip valt. Spreek in dezelfde stap af wie de definitieve maatvoering controleert voordat er besteld wordt, want dat is het moment waarop fouten nog gratis zijn.
Van lichtplan naar armatuur
Zodra het plan er ligt, wordt de keuze van de armaturen ineens veel eenvoudiger. U weet dan namelijk al welke maat past, hoeveel licht er nodig is en op welke hoogte iets komt te hangen. Dat is het moment waarop de collectie in beeld komt. Een compositie met meerdere elementen past bij een hoge ruimte waar het licht over de volle hoogte verdeeld moet worden, terwijl een enkel armatuur beter werkt boven een tafel met een duidelijke plek. Materiaal speelt daarbij een grotere rol dan mensen verwachten: glas en kristal breken het licht en houden een armatuur ook op een lage stand aanwezig, terwijl messing warmer wordt naarmate het ouder wordt en staal de dunne lijnen mogelijk maakt die grote ontwerpen licht houden. Voor architecten en interieurontwerpers levert Quasar catalogi en pcon 3D-modellen, zodat u een armatuur uit een lichtplan direct in uw eigen tekening kunt plaatsen en de maatvoering en ophanghoogte kunt controleren voordat er iets besteld wordt. Blijkt onderweg dat geen enkel bestaand model klopt met de ruimte, dan begint daar het maatwerk. Dat is geen uitzondering: veel projecten starten bij een model uit de collectie dat in maat, aantal of afwerking wordt aangepast tot het past. Hoe dat traject verloopt leest u op de pagina over maatwerk verlichting, en wat een armatuur uit deze collectie bijzonder maakt staat bij exclusieve verlichting. Houd er tot slot rekening mee dat de levertijd van een aangepast armatuur in weken loopt en niet in dagen. Wie dat vroeg inplant, hoeft aan het einde van een bouwtraject niet te kiezen voor het model dat toevallig voorradig is.
Veelgestelde vragen over een lichtplan
Wanneer moet ik met een lichtplan beginnen?
Voordat de elektricien begint. Zodra de leidingen liggen, ligt ook uw lichtplan vast. In de praktijk is het beste moment tegelijk met het interieurontwerp, wanneer de indeling bekend is maar er nog niets is aangelegd.
Wat is het verschil tussen een lichtplan en een verlichtingsplan?
In de praktijk worden beide woorden door elkaar gebruikt. Een verlichtingsplan legt vaak de nadruk op de techniek en de posities, terwijl een lichtplan ook over sfeer en beleving gaat. Vraag altijd na wat er precies bij een offerte inzit.
Maakt Quasar zelf een lichtplan?
Quasar ontwerpt en bouwt armaturen en is geen installatiebedrijf. Wij denken wel mee over welk armatuur past bij uw plan, over maatvoering en ophanghoogte, en werken daarin samen met uw architect of interieurontwerper.
Welke gegevens moet ik aanleveren?
Plattegronden en doorsneden met plafondhoogtes, de functie van elke ruimte, de gekozen materialen en een paar referentiebeelden van de sfeer die u zoekt. Daarmee kunnen wij vrijwel altijd een eerste richting geven.
Kan ik armaturen eerst in het echt zien?
Ja. In de showroom in Giessen hangt en brandt een groot deel van de collectie. Dat is de enige manier om te beoordelen hoe een armatuur licht geeft en hoe groot het werkelijk is.
Werkt u aan een nieuwbouw, een verbouwing of een projectinrichting en wilt u dat de armaturen kloppen met uw lichtplan, leg uw tekeningen dan aan ons voor. Wij kijken mee naar maatvoering, ophanghoogte en schaal, en laten zien welke modellen uit de collectie in uw situatie werken. Download de catalogi en de pcon 3D-modellen om onze armaturen in uw eigen tekening te plaatsen, of plan een bezoek aan de showroom in Giessen om ze brandend te zien. Neem contact op via onze contactpagina, mail info@quasar.nl of bel +31 (0)183 447887. Dan bespreken wij samen of het een model uit de collectie wordt of een armatuur dat speciaal voor uw project wordt ontworpen.
