Cluster lampen: meerdere armaturen als één lichtobject

Cluster lampen zijn geen verzameling losse hanglampen die toevallig bij elkaar hangen. Het is één ontwerp dat uit meerdere elementen bestaat, met een onderlinge verhouding die vooraf is bepaald: hoeveel bollen of kappen, op welke hoogtes, hoe ver uit elkaar en aan welke ophanging. Precies daarin zit het verschil tussen een cluster dat werkt en een plafond dat rommelig oogt. Quasar Holland ontwerpt en bouwt dit soort composities in Giessen, uit de eigen collectie en volledig op maat, voor vides, trapgaten, lange tafels en lobbys waar één armatuur de ruimte niet aankan. Op deze pagina leest u wanneer cluster lampen de juiste keuze zijn, hoe u het aantal en de hoogteverdeling bepaalt, waar u bij montage en onderhoud op moet letten en wanneer maatwerk verstandiger is dan een standaardcompositie.

Waarom cluster lampen werken waar één armatuur tekortschiet

Grote ruimtes hebben zelden een probleem met de hoeveelheid licht. Ze hebben een probleem met schaal. Een vide van vier bij vier meter met een plafond op zeven meter slikt elk armatuur van normale afmetingen op. U kunt dat oplossen met één enorme lamp, maar dan krijgt u iets massiefs boven uw hoofd dat vanaf de begane grond zwaar aanvoelt en vanaf de overloop een muur wordt. Cluster lampen doen het omgekeerde: ze vullen dezelfde hoogte met losse elementen waar u tussendoor kijkt. De ruimte blijft open, terwijl het armatuur toch de hele hoogte pakt. Dat is de belangrijkste reden dat we deze oplossing zo vaak in trapgaten en atria terugzien. Er is nog een tweede reden, en die heeft met beweging te maken. Een enkele lamp ziet er vanaf elk punt in de ruimte ongeveer hetzelfde uit. Een compositie verandert terwijl u loopt: van beneden ziet u de onderkanten en de onderlinge afstanden, halverwege de trap kijkt u er middenin, en van boven ziet u de opstelling van bovenaf. Die verandering maakt de ruimte interessanter zonder dat u er iets voor hoeft te doen. En tot slot is er de praktische kant. Een cluster is opgebouwd uit onderdelen, dus het gaat door een deur, past in een lift en kan in stappen worden gemonteerd. Een enkel armatuur van drie meter doorsnede kan dat niet, en dat is vaker dan u denkt de reden dat een ontwerp uiteindelijk een compositie wordt. Bij grotere formaten en zwaardere uitvoeringen loopt dat verhaal door op onze pagina over grote verlichting.

De opbouw: aantal, hoogtes en onderlinge afstand

Er bestaat geen formule voor het aantal elementen, maar er zijn wel patronen die in de praktijk steeds terugkomen. Oneven aantallen ogen rustiger dan even aantallen, omdat het oog bij drie of vijf niet gaat zoeken naar symmetrie die er niet is. Boven een lange tafel werkt een rij met gelijke tussenafstand beter dan een losse groep, omdat de tafel zelf al een lijn is en het armatuur die lijn hoort te volgen. In een vide of trapgat is het precies andersom: daar wilt u juist geen rij maar een verspreiding in drie richtingen, met verschillende hoogtes, zodat de compositie diepte krijgt. De hoogteverdeling is het onderdeel waar het vaakst iets misgaat. Wanneer alle elementen even ver van elkaar hangen, ontstaat er een trap in plaats van een compositie. Wat wel werkt is een onregelmatige verdeling met een duidelijk zwaartepunt, meestal iets boven het midden van de opening, en met de laagste elementen aan de kant waar mensen binnenkomen. De onderlinge afstand hangt af van de diameter van de elementen zelf: bollen die dichter bij elkaar hangen dan hun eigen diameter smelten visueel samen, en bollen die verder dan drie keer hun diameter uit elkaar hangen verliezen hun samenhang. Daar tussenin zit een ruime marge waarin u kunt spelen. Wij tekenen die verdeling in projecten altijd voor, op basis van uw plattegrond en doorsnede, en leveren de pcon 3D-modellen zodat u de compositie in uw eigen tekening kunt controleren voordat er iets besteld wordt. Hoe dat past in het geheel van lichtlagen in een ruimte, leest u in ons artikel over het lichtplan.

Composities uit de collectie

Cosmos suspension Sirio suspension Orion suspension Cosmos Globe suspension Universe Square triple suspension Skyfall suspension

• Oneven aantallen ogen rustiger dan even aantallen
• Boven een lange tafel: een rij met gelijke tussenafstand
• In een vide: verspreiding in drie richtingen, met verschillende hoogtes
• Vermijd een regelmatige trap in de hoogteverdeling
• Onderlinge afstand tussen één en drie keer de diameter van het element
• Laagste elementen aan de kant waar mensen binnenkomen

Materiaal, afwerking en het beeld overdag

Een compositie staat de meeste uren van de dag uit, en juist dan is hij het meest zichtbaar, want in een vide hangt hij op ooghoogte van de overloop en in een lobby kijkt iedereen die binnenkomt er tegenaan. De afwerking bepaalt daarom minstens zoveel als de lichtwerking. Geborsteld messing en brons nemen het daglicht op en houden warmte vast, ook uit. Dat past bij interieurs met hout, natuursteen en textiel en het is de reden dat we die afwerkingen veel terugzien in hotels en restaurants. Mat zwart doet het tegenovergestelde: de elementen worden silhouetten tegen het plafond en de compositie wordt grafisch in plaats van decoratief. In kantoren met zichtbaar beton en veel glas is dat vaak de rustigste keuze. Wit en lichtgrijs verdwijnen tegen een licht plafond, wat u wilt wanneer de opdrachtgever het licht wel wil en het object niet. Rookglas, helder glas en gesatineerde uitvoeringen zitten daar weer tussenin en veranderen het beeld sterk naarmate het buiten donkerder wordt. Wat bij composities extra telt, is de consistentie tussen de elementen. Bij metaal bestaan kleine kleurverschillen tussen productiereeksen, en in een cluster hangen die elementen op een halve meter van elkaar, waar zo’n verschil wel opvalt. Daarom produceren we een compositie altijd als één order en niet als losse stuks, en adviseren we opdrachtgevers die later willen uitbreiden om dat meteen te melden zodat we het materiaal kunnen reserveren. Ook de combinatie van twee afwerkingen binnen één compositie komt voor, bijvoorbeeld messing elementen afgewisseld met rookglas, en dat werkt goed zolang er een duidelijke verhouding in zit en niet de helft om de helft. Bij cluster lampen in een ruimte met veel daglicht adviseren we bovendien om de afwerking te beoordelen op de plek zelf en niet in de showroom, want noordlicht en zuidlicht laten hetzelfde metaal echt anders uitpakken. Welke afwerkingen op dit moment leverbaar zijn, vindt u in onze collectie, en in de showroom in Giessen kunt u ze naast elkaar zien.

Cluster lampen op maat laten maken

Standaardcomposities dekken veel woonhuizen, maar in projecten is de ruimte bijna altijd net anders. Een atrium met een schuine wand vraagt een asymmetrische opstelling. Een restaurant met een gebogen bank wil een cluster dat die boog volgt. Een kantoor wil dezelfde compositie in drie vergaderruimtes van verschillende afmetingen, met behoud van hetzelfde beeld. Dat soort vragen komt bij ons op de tekentafel terecht, en daar begint een maatwerktraject. We beginnen niet met het armatuur maar met de ruimte: plattegrond, doorsnede, plafondhoogte, materialen, de looproutes en de vraag wat er ’s avonds moet gebeuren met het licht. Daaruit volgt een voorstel met een paar varianten in aantal en verdeling, meestal met een simpele visualisatie zodat de opdrachtgever de verhoudingen kan beoordelen, en pas als die richting klopt gaan we tekenen en engineeren. Bij cluster lampen op maat is de ophanging het echte technische vraagstuk. Alle elementen komen samen in één baldakijn of in een frame, en dat frame moet het totale gewicht dragen, de kabels netjes verdelen en tijdens de montage instelbaar zijn, want de definitieve hoogtes worden pas op locatie bepaald. Bij hoge ruimtes tekenen we daar meteen een verstelmogelijkheid in, zodat er na oplevering nog gecorrigeerd kan worden zonder dat er iets uit elkaar hoeft. Doorlooptijden liggen meestal tussen acht en zestien weken na goedkeuring van het ontwerp, afhankelijk van het aantal elementen en de afwerking, en bij grote composities plannen we de productie zo dat alles in één keer klaar is en niet in delen op de bouw aankomt. Hoe het traject van briefing tot montage verloopt, leest u op onze pagina over maatwerk verlichting.

Montage, bereikbaarheid en onderhoud

Dit is het onderdeel dat in de ontwerpfase het vaakst wordt overgeslagen en na oplevering het meest oplevert aan gedoe. Begin bij het gewicht. Een compositie met tien elementen weegt aanzienlijk meer dan mensen inschatten, en dat gewicht komt op één punt in het plafond. In een betonnen plafond is dat zelden een probleem, in een systeemplafond of een houten constructie wel, en het antwoord daarop hoort in de eerste tekenronde en niet in de laatste. Dan de montage zelf. Een cluster wordt in delen aangeleverd en op locatie samengesteld, wat betekent dat er ruimte en tijd nodig is op de bouw, meestal met een hoogwerker of een steiger die er op dat moment moet staan. Plan die dag in overleg, want een compositie ophangen terwijl de vloerafwerking al ligt is een risico dat u niet wilt lopen. Bereikbaarheid daarna is het derde punt. Lichtbronnen gaan lang mee maar niet eeuwig, en een element op acht meter hoogte moet ooit bereikt worden. In sommige projecten kiezen we daarom voor een takelsysteem waarmee de compositie zakt, in andere is een periodieke hoogwerker eenvoudiger. Welke oplossing past hangt af van de ruimte, de vloerafwerking eronder en hoe vaak er onderhoud nodig is. Schoonmaken hoort daar ook bij: in een restaurantkeukenzone of boven een open keuken zet zich vet af op elk oppervlak, en dan is een afwerking die tegen reinigen kan belangrijker dan een afwerking die er in de showroom het mooist uitziet. Voor de horecatoepassingen gaan we daar dieper op in bij onze verlichting voor de horeca.

Veelgestelde vragen over cluster lampen

Hoeveel elementen heb ik nodig?

Dat hangt af van de opening en de hoogte, niet van de meubels eronder. In een vide van vier bij vier meter komen we meestal uit op vijf tot negen elementen, in een trapgat op drie tot vijf. Stuur uw plattegrond en doorsnede mee, dan tekenen wij een voorstel voor uw situatie.

Kunnen de hoogtes na montage nog worden aangepast?

Bij maatwerk tekenen we daar standaard een verstelmogelijkheid in, zodat de definitieve hoogtes op locatie worden bepaald en later nog gecorrigeerd kunnen worden. Bij standaardcomposities is de speling kleiner, dus geef de gewenste hoogtes dan bij de bestelling door.

Kan ik een bestaande compositie later uitbreiden?

Dat kan, maar meld het bij voorkeur meteen. Bij metaal bestaan kleine kleurverschillen tussen productiereeksen, en in een cluster hangen de elementen zo dicht bij elkaar dat zo’n verschil opvalt. Als we het weten, kunnen we materiaal uit dezelfde reeks reserveren.

Waar koop ik cluster lampen van Quasar?

De verkoop loopt via ons internationale dealernetwerk. Wij verzorgen het advies, de compositie en het maatwerk, en brengen u in contact met een dealer bij u in de buurt. In de showroom in Giessen kunt u de uitvoeringen en afwerkingen in het echt bekijken.

Hebt u een vide, een trapgat, een lobby of een lange tafel waar één armatuur de ruimte niet aankan, leg de situatie dan aan ons voor. Stuur uw plattegrond en doorsnede met de plafondhoogte mee en vertel kort vanaf welk punt de compositie het vaakst gezien wordt, dan tekenen wij een voorstel voor het aantal elementen, de hoogteverdeling en de afwerking, en kijken we of cluster lampen uit de collectie volstaan of dat maatwerk de betere route is. Download de catalogi en de pcon 3D-modellen om de compositie in uw eigen tekening te controleren, of kom langs in Giessen om de afwerkingen naast elkaar te zien. Bellen kan via +31 (0)183 447887 en mailen via info@quasar.nl.